پاسخ مستقیم: چند ریبوزوم می‌توانند با فاصله روی یک مولکول mRNA قرار بگیرند و همان پیام را هم‌زمان ترجمه کنند؛ این مجموعه پلی‌ریبوزوم نام دارد. هر ریبوزوم ترجمه را از رمز آغاز شروع می‌کند، در امتداد mRNA پیش می‌رود و یک زنجیره پلی‌پپتیدی جدا می‌سازد. بنابراین پلی‌ریبوزوم یک پروتئین مشترک نمی‌سازد، mRNA را تکثیر نمی‌کند و ریبوزوم‌ها نیز یک زنجیره را دست‌به‌دست کامل نمی‌کنند. در شکل، جهت ترجمه را از زنجیره‌های کوتاه‌تر به بلندتر دنبال کن، به شرط آنکه شکل زنجیره‌های در حال ساخت را واقعاً نشان داده باشد. جزئیات شکل و اصطلاحات ممکن است میان چاپ‌ها تغییر کند؛ کتاب درسی رسمی همان سال مرجع نهایی است.
پلی‌ریبوزوم چیست و چه فایده‌ای برای یاخته دارد؟
وقتی ریبوزوم نخست از ناحیه آغاز دور می‌شود، ریبوزوم دیگری می‌تواند به همان mRNA متصل شود. در نتیجه چند ترجمه روی یک پیام واحد، با فاصله زمانی اندک، در جریان قرار می‌گیرند. این آرایش امکان می‌دهد یاخته از یک mRNA در یک بازه زمانی چند نسخه از یک پلی‌پپتید بسازد. نکته مهم این است که «هم‌زمان» به معنای آغاز دقیق همه ریبوزوم‌ها در یک لحظه یا قرارگرفتن آن‌ها روی یک رمز واحد نیست؛ هر ریبوزوم جای جداگانه‌ای از پیام را می‌خواند.
- یک mRNA می‌تواند هم‌زمان میزبان چند ریبوزوم باشد.
- هر ریبوزوم یک زنجیره پلی‌پپتیدی مستقل می‌سازد.
- ترتیب آمینواسیدهای فرآورده‌های کامل، بر پایه همان بخش ترجمه‌شونده mRNA تعیین می‌شود.
- تعداد ریبوزوم‌های رسم‌شده را بدون مقیاس، تعداد ثابت همه پلی‌ریبوزوم‌ها ندان.
جهت حرکت ریبوزوم‌ها را در شکل پلی‌ریبوزوم چگونه پیدا کنیم؟
اگر شکل چند زنجیره در حال ساخت را با طول‌های متفاوت نشان دهد، نزدیک‌ترین ریبوزوم به محل آغاز معمولاً زنجیره کوتاه‌تری دارد و ریبوزومی که مسیر بیشتری را پیموده، زنجیره بلندتری ساخته است. پس مسیر افزایش طول زنجیره‌ها، جهت پیشروی ترجمه را نشان می‌دهد. این استدلال فقط وقتی معتبر است که رشته‌های آویزان واقعاً پلی‌پپتیدهای در حال ساخت باشند و همه ریبوزوم‌ها همان بخش پیام را در یک جهت بخوانند؛ برچسب‌ها و راهنمای شکل را پیش از نتیجه‌گیری بررسی کن.
- ابتدا mRNA، ریبوزوم‌ها و زنجیره‌های پلی‌پپتیدی را از هم جدا کن.
- کوتاه‌ترین زنجیره را نامزد ناحیه نزدیک آغاز قرار بده.
- بلندشدن تدریجی زنجیره‌ها را در امتداد حرکت ریبوزوم دنبال کن.
- اندازه خود ریبوزوم یا خمیدگی mRNA، جهت ترجمه را تعیین نمی‌کند.
هر ریبوزوم در پلی‌ریبوزوم چند فرآورده می‌سازد؟
هر ریبوزوم فعال در یک نوبت عبور از بخش ترجمه‌شونده، یک زنجیره پلی‌پپتیدی می‌سازد. زنجیره از ریبوزوم بیرون می‌آید و با افزوده‌شدن آمینواسیدها بلندتر می‌شود. پس در یک تصویر لحظه‌ای، تعداد زنجیره‌های در حال ساخت معمولاً با تعداد ریبوزوم‌های فعالِ نشان‌داده‌شده ارتباط دارد؛ اما تعداد پروتئین‌های کامل را نمی‌توان فقط با شمردن همان زنجیره‌های ناتمام به دست آورد. ریبوزومی که به رمز پایان رسیده، اجزای ترجمه و پلی‌پپتید را آزاد می‌کند.
کدام ویژگی فرآورده‌های یک پلی‌ریبوزوم یکسان است؟
چون همه ریبوزوم‌ها یک توالی mRNA را در همان چارچوب ترجمه می‌کنند، پلی‌پپتیدهای کامل حاصل از آن پیام، توالی آمینواسیدی یکسانی خواهند داشت؛ البته در یک لحظه طول زنجیره‌های ناتمام متفاوت است، زیرا ریبوزوم‌ها در جایگاه‌های متفاوت قرار دارند. یکسان‌بودن توالی نهایی را با یکسان‌بودن طول لحظه‌ای یا هم‌زمان تمام‌شدن ترجمه اشتباه نگیر. همچنین شکل‌گیری ساختار نهایی و تغییرات پس از ترجمه را فقط در حد اطلاعات کتاب یا صورت سؤال داوری کن.
یک مثال تحلیل شکل پلی‌ریبوزوم را حل کنیم
فرض کن روی یک mRNA چهار ریبوزوم دیده می‌شود و طول زنجیره‌های متصل از راست به چپ به‌تدریج بیشتر است. اگر راهنمای شکل این رشته‌ها را پلی‌پپتیدهای در حال ساخت معرفی کند، نتیجه می‌گیریم ناحیه آغاز در سمت راست قرار دارد و جهت پیشروی ریبوزوم‌ها به سوی چپ است. ریبوزوم سمت چپ به پایان ترجمه نزدیک‌تر است، اما از شکلِ بدون رمز پایان نمی‌توان گفت همین لحظه ترجمه را تمام کرده است. همچنین چهار ریبوزوم به معنی ساخته‌شدن یک زنجیره چهارقسمتی نیست؛ چهار زنجیره مستقل در مرحله‌های متفاوت ساخته‌شدن‌اند.
عبارت تستی پلی‌ریبوزوم را چگونه تجزیه کنیم؟
عبارت «همه ریبوزوم‌های یک پلی‌ریبوزوم هم‌زمان به mRNA متصل می‌شوند و با همکاری یک پروتئین را می‌سازند» دو خطا دارد. ریبوزوم‌ها می‌توانند در زمان‌های متفاوت، پس از بازشدن فضای ناحیه آغاز، وارد ترجمه شوند؛ هر کدام نیز زنجیره خودش را می‌سازد. برای داوری، عبارت را به چهار جزء بشکن: چند mRNA وجود دارد؟ چند ریبوزوم فعال است؟ هر ریبوزوم به چند زنجیره متصل است؟ زنجیره‌ها کامل‌اند یا هنوز در حال ساخته‌شدن؟
خطاهای رایج تست‌های ترجمه و پلی‌ریبوزوم کدام‌اند؟
دام اصلی از مخلوط‌کردن تعداد پیام‌ها، ریبوزوم‌ها و فرآورده‌ها یا خواندن جهت از ظاهر شماتیک شکل ساخته می‌شود.
- پلی‌ریبوزوم را مجموعه‌ای از چند mRNA ندان؛ محور تعریف، چند ریبوزوم روی یک mRNA است.
- ریبوزوم‌ها را سازنده مشترک یک زنجیره پلی‌پپتیدی فرض نکن.
- زنجیره کوتاه‌تر را پروتئین متفاوت ننام؛ ممکن است همان فرآورده ناتمام باشد.
- اتصال هم‌زمان چند ریبوزوم را با آغاز هم‌زمان ترجمه آن‌ها یکی نگیر.
- از تعداد ریبوزوم‌های یک شکل، نرخ قطعی پروتئین‌سازی یاخته را محاسبه نکن.
- جهت ترجمه را از جهت خمیدگی mRNA یا چپ و راست صفحه حدس نزن.
- ترجمه mRNA را با رونویسی DNA یا همانندسازی ماده ژنتیکی یکی ندان.
چک‌لیست ۳۰ ثانیه‌ای تحلیل پلی‌ریبوزوم چیست؟
پیش از انتخاب گزینه، سه عدد را جدا بنویس: تعداد mRNAها، تعداد ریبوزوم‌های فعال و تعداد زنجیره‌های در حال ساخت. سپس جهت افزایش طول زنجیره‌ها را با برچسب‌های شکل تطبیق بده.
- آیا شکل واقعاً یک mRNA و چند ریبوزوم را نشان می‌دهد؟
- رشته‌های خارج‌شده از ریبوزوم، پلی‌پپتید معرفی شده‌اند؟
- زنجیره‌ها در کدام جهت به‌تدریج بلندتر می‌شوند؟
- ناحیه آغاز و پایان از روی داده شکل قابل تشخیص است؟
- هر ریبوزوم را به یک زنجیره مستقل نسبت داده‌ام؟
- زنجیره ناتمام را با فرآورده کامل اشتباه نگرفته‌ام؟
- جزئیات شکل و واژگان را با کتاب درسی رسمی همان سال تطبیق داده‌ام؟
در پلی‌ریبوزوم، چند ریبوزوم روی یک mRNA حرکت می‌کنند و هر کدام یک پلی‌پپتید مستقل با توالی نهایی یکسان می‌سازند. برای خواندن شکل، mRNA، ریبوزوم و زنجیره در حال ساخت را جدا کن؛ سپس جهت افزایش طول زنجیره‌ها را جهت پیشروی ترجمه بگیر. هم‌زمانی حضور ریبوزوم‌ها به معنی آغاز هم‌زمان یا همکاری آن‌ها در ساخت یک زنجیره نیست.
در نکته‌های وابسته به جزئیات، متن و شکل کتاب درسی رسمی همان سال را مبنا قرار بده.