پاسخ مستقیم: مسیر جذب چربی در روده باریک در الگوی کتاب از مولکول‌های حاصل از گوارش لیپیدها آغاز می‌شود؛ این مولکول‌ها از سطح ریزپرزدار وارد یاخته‌های پوششی پرز می‌شوند، از سوی دیگر یاخته بیرون می‌روند و به مویرگ لنفیِ درون پرز می‌رسند. لنف آن‌ها را در رگ‌های لنفی پیش می‌برد و سرانجام به خون تحویل می‌دهد. در مقابل، سایر مواد جذب‌شده در شکل کتاب وارد شبکه مویرگی خونی پرز می‌شوند. پس «ورود به مویرگ لنفی» را با «هرگز وارد خون‌نشدن» یکی نگیر؛ تفاوت در مسیر آغازین پس از جذب است. جزئیات عبارت و شکل را با نسخه رسمی کتاب درسی همان سال تطبیق بده.
مسیر جذب چربی در روده باریک چگونه است؟
برای خواندن مسیر، مرزها را به‌ترتیب دنبال کن: فضای درون روده ← یاخته پوششی پرز ← فضای بافتی درون پرز ← مویرگ لنفی ← رگ‌های لنفی بزرگ‌تر ← خون. گوارش باید مولکول‌های چربی را به فرآورده‌های قابل جذب تبدیل کرده باشد تا عبور از سطح پوششی روده مطرح شود. پس از ورود این مواد به مویرگ لنفی، حرکت در مسیر لنفی ادامه پیدا می‌کند؛ اما این مسیر جدا و بسته نمی‌ماند و در پایان به گردش خون متصل می‌شود.
- آغاز مسیر جذب: سطح ریزپرزدار یاخته پوششی روده باریک.
- رگ نخست در الگوی جذب لیپیدها: مویرگ لنفی درون پرز.
- ادامه مسیر: رگ‌های لنفی و سپس ورود به خون.
- ورود دیرتر به خون به معنی باقی‌ماندن همیشگی در دستگاه لنفی نیست.
مویرگ لنفی را در شکل پرز روده چگونه تشخیص دهیم؟
در شکل پرز، ابتدا لایه بیرونیِ یاخته‌های پوششی را پیدا کن؛ ریزپرزها روی سطح رو به فضای روده قرار دارند و سطح جذب را افزایش می‌دهند. درون پرز معمولاً هم شبکه مویرگی خونی و هم یک مویرگ لنفی با انتهای بسته دیده می‌شود. مویرگ خونی را با مسیر پیوسته میان سرخرگ کوچک و سیاهرگ کوچک و مویرگ لنفی را با انتهای بسته‌اش تشخیص بده. رنگ شکل را معیار قطعی نگیر؛ راهنما، پیوستگی رگ و جهت پیکان‌ها شاهدهای مطمئن‌تری‌اند.
- سطح پرز: بافت پوششی دارای یاخته‌های جذب‌کننده.
- نزدیک سطح: شبکه مویرگی خونی منشعب.
- بخش مرکزی‌تر پرز: مویرگ لنفی با یک انتهای بسته.
- پیکان ماده را تا نوک مقصد دنبال کن؛ مجاورت با رگ، ورود به آن را ثابت نمی‌کند.
جذب چربی چه تفاوتی با ورود سایر مواد به مویرگ خونی دارد؟
در مدل شکل کتاب، مولکول‌های حاصل از گوارش لیپیدها به مویرگ لنفی وارد می‌شوند، در حالی که سایر مواد جذب‌شده به شبکه مویرگی خونی پرز راه می‌یابند. بنابراین هر دو گروه از یاخته پوششی عبور کرده‌اند، اما نخستین رگ دریافت‌کننده یکسان نیست. مواد واردشده به مویرگ‌های خونی روده در مسیر خون به کبد می‌رسند؛ مواد واردشده به مویرگ لنفی ابتدا مسیر لنفی را طی می‌کنند و بعد به خون می‌پیوندند. تفاوت مسیر را به تفاوت مقصد نهایی تعبیر نکن، زیرا هر دو در نهایت با گردش خون ارتباط پیدا می‌کنند.
گوارش چربی را چگونه از جذب چربی جدا کنیم؟
گوارش و جذب دو مرحله مرتبط اما متفاوت‌اند. صفرا با پراکنده‌کردن توده‌های چربی، سطح تماس را برای فعالیت آنزیم افزایش می‌دهد و لیپاز در گوارش شیمیایی چربی نقش دارد. جذب زمانی مطرح است که مولکول‌های حاصل از گوارش از سطح پوششی روده عبور کنند. پس صفرا را عامل ورود مستقیم ماده به مویرگ لنفی ندان و مویرگ لنفی را نیز محل گوارش چربی معرفی نکن. برای هر فعل، محل را بنویس: گوارش در فضای لوله گوارش و جذب از عرض بافت پوششی به محیط داخلی بدن.
- ریزشدن قطره‌های چربی: کمک صفرا به افزایش سطح تماس.
- شکستن شیمیایی مولکول چربی: فعالیت آنزیمی.
- عبور از یاخته پوششی پرز: مرحله جذب.
- ورود به مویرگ لنفی: آغاز مسیر انتقال پس از جذب در الگوی کتاب.
یک مثال تستی از مسیر جذب چربی را حل کنیم
فرض کن گزینه می‌گوید: «مولکول‌های حاصل از گوارش چربی پس از عبور از یاخته پوششی پرز، مستقیماً وارد شبکه مویرگی خونی می‌شوند و دیگر از دستگاه لنفی عبور نمی‌کنند.» عبارت دو ادعا دارد. عبور از یاخته پوششی با جذب سازگار است، اما رگ نخست اشتباه انتخاب شده است: در الگوی کتاب، این مولکول‌ها وارد مویرگ لنفی می‌شوند. بخش دوم نیز نادرست است، چون مسیر لنفی حذف شده است. صورت درست چنین است: یاخته پوششی ← مویرگ لنفی ← رگ‌های لنفی ← خون. وجود واژه درست «پرز» در ابتدای گزینه، ادامه نادرست مسیر را اصلاح نمی‌کند.
خطاهای رایج تست‌های جذب چربی و پرز کدام‌اند؟
دام اصلی، جابه‌جاکردن مویرگ خونی و لنفی یا یکی‌گرفتن گوارش با جذب است. کنار هر پیکان سه برچسب «ماده، مرز و رگ مقصد» بنویس و هر ادعا را جدا بسنج.
- ریزپرز را رگ یا یاخته‌ای جدا از یاخته پوششی فرض نکن.
- پرز، یاخته پوششی و ریزپرز را سه نام برای یک ساختار ندان.
- مویرگ لنفی را محل اثر صفرا یا لیپاز معرفی نکن.
- ورود مواد حاصل از گوارش لیپیدها را به شبکه مویرگی خونی پرز نسبت نده.
- ورود ابتدا به لنف را به معنی واردنشدن بعدی به خون ندان.
- هر ماده جذب‌شده را بدون توجه به نوع آن وارد یک رگ مشترک نکن.
- از رنگ و ضخامت رگ در شکل شماتیک، نوع رگ یا مقدار جذب را نتیجه نگیر.
چک‌لیست ۳۰ ثانیه‌ای تحلیل شکل جذب در پرز چیست؟
از فضای روده شروع کن و پیکان را مرزبه‌مرز تا رگ مقصد دنبال کن. سپس بررسی کن سؤال درباره گوارش، عبور از یاخته پوششی یا انتقال در رگ است؛ پاسخ این سه مرحله را با هم جابه‌جا نکن.
- ماده مورد سؤال حاصل گوارش لیپید است یا از سایر مواد؟
- پیکان از سطح ریزپرزدار وارد یاخته پوششی شده است؟
- نوک پیکان به مویرگ خونی می‌رسد یا مویرگ لنفی؟
- انتهای بسته مویرگ لنفی را در شکل پیدا کرده‌ام؟
- گوارش در فضای روده را از جذب از عرض پوشش جدا کرده‌ام؟
- مسیر را پس از لنف تا ورود به خون ادامه داده‌ام؟
- جزئیات شکل و عبارت را با کتاب درسی رسمی همان سال تطبیق داده‌ام؟
مسیر جذب چربی در روده باریک را به صورت «فضای روده ← یاخته پوششی پرز ← مویرگ لنفی ← رگ لنفی ← خون» بخوان. در شکل کتاب، سایر مواد جذب‌شده وارد شبکه مویرگی خونی پرز می‌شوند. برای حل تست، گوارش چربی را از عبور ماده از یاخته پوششی و انتقال آن در رگ جدا کن، مویرگ لنفی را از انتهای بسته‌اش بشناس و فراموش نکن که لنف سرانجام به خون بازمی‌گردد.
در نکته‌های وابسته به جزئیات، متن و شکل کتاب درسی رسمی همان سال را مبنا قرار بده.